بسیار مهم و کاربردی


۱. نشانه مفعول:
این را پس از مفعول می آید:
کودک اسباب‌بازی را گم کرد.

چو سهراب را دید گردآفرید...

۲.حرف اضافه:
این را پس از متمم می آید:
اغلب درمعانی:
از،به،با،در،برای،درباره‌ی،مخصوص(=رای تخصیص)و...

شیخ ما را پرسیدند.
یعنی:از شیخ ما پرسیدند

بازرگانی را گفتند.
یعنی به بازرگانی گفتند

۳. فک اضافه:
این را بین مضاف و مضاف الیه آمده و ساختار ترکیب اضافی را جا به جا می کند:
او را نام علی است.
یعنی نام او علی است

در دستور زبان امروزی «را» فقط و فقط نشانه مفعول است و دو نوع دیگر در کتاب های کهن فارسی وجود دارند و در دستور تاریخی زبان فارسی (رشته انسانی ) بررسی می شوند.

برای درک دو نوع دوم باید جمله را به زبان معیار و امروزی برگردانیم و به قول معروف برای خود معنی کنیم:
زاهدی را پرسیدند
= از زاهدی پرسیدند

او را دلارام نام  است
= نام او دلارام است

هنگامی که را بدل از حرف اضافهء  "برای" باشد ، می توان آن را به صورت فک اضافه هم در نظر گرفت:

او ما را معلم بود:
1. او معلم ما بود - فک اضافه
2. او برای ما معلم بود- بدل از حرف اضافه.

انواع دیگری از «را»:

1⃣نشانه مالکیت:
«را»هنگامی نشانه مالکیت است که شرایط زیر را دارا باشد:
الف)فعل جمله از مصدر و مشتقات «بودن» باشد(بود،است،باشد و...)
ب  )هنگام معنی کردن جمله،فعل «بودن»به «داشتن» تاویل شود.
کافری را غلامی بود مسلمان.
یعنی:کافری غلامی مسلمان داشت.

مشنو‌ ای دوست که غیر از تو مرا یاری هست...
یعنی:مشنو ای دوست که غیر از تو یاری دارم یا داشته باشم...

ما به فلک می رویم ،عزم تماشا که راست؟
یعنی:چه کسی عزم تماشا دارد؟

2⃣«را»ی نشانه قید:
هنگامی که «را» با کلمه همراه خود به «قید»قابل تاویل باشد.
می توان در این موارد «را»را به معنی «در»گرفت که در این صورت اسم همراه آن در نقش متمم قیدی ظاهر می شود.

اگر شب رسی ، روز را بازگرد.